ให้ AI เขียนให้ - วันนี้เราได้อ่านสิ่งที่ AI เขียนมาให้จริง ๆ หรือยัง

เคยเจอเหตุการณ์แบบนี้ไหมครับ?

เราโยนโน้ตที่เราจด ๆ มา หรือเอาคลิปที่อัดตอนประชุม โยนไปให้ ให้ AI ช่วยสรุปเป็นรีพอร์ต สรุปผล User Research หรือเขียนคอนเทนต์ออกมาสักชิ้น งานออกมาดูดีมาก เราก็อ่านตรวจทานก่อนส่ง ทุกอย่างดูราบรื่น ไม่มีคำผิดใด ๆ

แต่พองานไปถึงปลายทาง ลูกค้าหรือหัวหน้ากลับทักสวนมาทันทีว่า:

“อันนี้ให้ AI เขียนมาใช่ไหม?” หรือ "เขียนไรมาเนี่ย!"
.

ทั้งที่เราก็อ่านทวนแล้วนะ … เขาก็อ่าน… แล้วทำไมถึงพัง?
.

คำตอบสั้นๆ คือ เราสองคน อาจจะไม่ได้อ่านใน "Level" เดียวกันครับ
.
.

=======================
1. AI มันเขียนออกมาไม่ดียังไง?

เชื่อว่าทุกวันนี้แทบทุกคนที่อ่านโพสต์นี้ก็น่าจะเคยใช้ AI ให้ช่วยเขียนนู่นนั่นนี่ให้กันเรื่อย ๆ นะครับ

ปัญหาของ AI เนี่ยมันไม่ใช่ว่าสิ่งที่มันเขียนมามันแย่เสมอ แต่เพราะว่ามันเขียนออกมาค่อนข้างดีมาก มันก็เลยทำให้เรามักจะชะล่าใจประจำและคิดว่าเราพึ่งมันได้ตลอดในเรื่องการเขียน

แต่ปัญหาคือ เวลาที่เราต้องการเขียนอะไรยาว ๆ ที่มีเนื้อหาและใจความที่สำคัญมาก ๆ มันมักจะมีหลุดเนื้อหาที่แปลก ๆ หรือใจความไปคนละทางออกมาเรื่อย ๆ

ตัวอย่างของปัญหาการเขียน AI ที่เรามักจะเจอได้แก่:

​ น้ำท่วมทุ่ง ผักบุ้งโหรงเหรง - ใช้ศัพท์หรู โครงสร้างประโยคอลัง แต่พอตัดคำเว่อร์ ๆ ออกไป จะพบว่าแทบไม่มีประเด็นสำคัญอะไรเลย

​วนในอ่าง - เขียน 3 ย่อหน้ายาวเหยียด แต่จริง ๆ พูดเรื่องเดิมซ้ำไปซ้ำมาแค่เปลี่ยนคำเชื่อม

​ตรรกะอิหยังวะแบบมั่นใจเกินตัว - เชื่อมโยงเหตุและผลแบบกระโดด หรือมโนข้อมูลขึ้นมาแบบดื้อ ๆ (Hallucinate) โดยใช้โทนเสียงที่ฟังดูน่าเชื่อถือมาก
.
.
หรือสรุปสั้น ๆ คือ สิ่งที่ AI เขียน มันมักจะ "ดูดีที่ผิว" แต่แก่นของเนื้อหามักจะหลุดบ่อย

ซึ่งถ้าเราจะตรวจเจอปัญหาในระดับ "แก่นของเนื้อหา" เราจะต้องอ่านแบบ Level ที่ลึกกว่า ซึ่งบังเอิญว่ามันต้องใช้พลังงานมากกว่า เลยทำให้เรามักจะพลาดได้ครับ
.
.

========================
2. Levels ของการอ่าน และพลังงานที่ใช้

ในทางจิตวิทยาด้านการประมวลผลข้อมูลในสมอง (Cognitive Psychology) การอ่านของมนุษย์นั้นมีหลาย Levels ครับ ซึ่งมาจากระดับการประมวลผลในสมองที่ต่างกัน:
.

Level 1: Scanning (อ่านแบบกวาดตาผ่าน ๆ ) - เป็นการอ่านที่ใช้พลังงานสมองน้อยสุด จะเป็นการมองผ่าน ๆ สแกนดูคีย์เวิร์ดที่ดูสะดุดตา อ่านคำเว้นคำแบบไว ๆ สิ่งที่การอ่านแบบนี้จะเห็น คือ คำศัพท์ต่าง ๆ ที่ดูสะดุดตา หรือรูปประโยคบางประโยคที่เราคุ้นเคย

Level 2: Passive Reading (อ่านครบแต่ไม่คิดตาม) - เป็นการอ่านที่สายตาเราจะไล่อ่านครบทุกบรรทัด แต่สมองไม่ได้ประมวลผลไปยังความหมายภายในตามไปด้วย เป็นการอ่านแบบมีความ "อ่านผ่าน ๆ" ให้สายตาไหลไปตามตัวอักษร

Level 3: Critical Reading (อ่านแบบลึกซึ้ง ทำความเข้าใจความหมายที่ต้องการสื่อสาร และคิดตามไปด้วย) - การอ่านแบบนี้เป็นการอ่านที่ใช้พลังงานสมองสูงสุด ที่คนอ่านจะต้องมีการคิดตามไปด้วย ทำความเข้าใจเนื้อหาที่ต้องการสื่อสารไปด้วย หรือมีการจับจุดผิดสังเกตไปด้วย
.

เวลาที่เราสั่ง AI เสร็จ สมองเราจะตกอยู่ในโหมดที่เรียกว่า "Cognitive Miser" (โหมดงกการใช้พลังงานสมอง) หรือ เราจะไม่อยากใช้สมองอ่านในแบบ Level 2 หรือ 3 เท่าไหร่แล้ว เพราะมันใช้พลังงานมาก

ยิ่งพอเราเห็นประโยคที่ AI เรียบเรียงมา ดูมีคีย์เวิร์ดที่ดูฉลาด เนื้อหาดูไว ๆ ดูลื่นไหล สมองเราจะยิ่งมีโอกาสที่จะเกิด Bias และทึกทักไปทันทีว่า ก็ดูดีแล้วนิ เนื้อหาก็น่าจะถูกต้องแล้ว

เราจึงมักจะตรวจงานด้วยการอ่านอยู่แค่ Level 1 หรือ 2 เท่านั้นครับ

ซึ่งการตรวจงานเขียน เราต้องใช้พลังงานสมองที่มากพอสมควรในการตรวจครับ จึงทำให้หลายครั้งเราเผลอปล่อยผ่านงานที่ยังไม่ดีไปให้คนอื่น

แต่... มันต่างจากการตรวจงานจาก AI พวกการสร้างรูป Visual หรือกราฟิก เพราะเราไม่ต้องใช้พลังงานสมองมาก เราก็สามารถบอกได้ทันทีว่ามันสวยหรือไม่สวย
.
.

========================
3. และการอ่านสิ่งที่เราพึ่งผ่านตามา สมองเรายิ่งโกง

เมื่อเราป้อนข้อมูลที่เราพึ่งผ่านตามา ข้อมูลเหล่านั้นมันยังอยู่ใน "Short-term memory" ของเรา

ซึ่งพอเราอ่านสิ่งที่ AI เขียนมาให้ สมองเราก็มีอีกวิธีในการแอบประหยัดพลังงานเพิ่ม ด้วยการอ่านแค่แบบ Level 1 หรือ 2 แล้วแอบเอาเนื้อหาและข้อมูลที่อยู่ใน Short-term memory ในหัวของเราไป “เติมคำในช่องว่าง” เพิ่มเข้าไปให้ประโยคกลวง ๆ ที่ AI เขียนมาให้โดยไม่รู้ตัวครับ

เราคิดว่าเราอ่านแบบละเอียดแล้วนะ แต่จริง ๆ การอ่านของเรา เราเข้าใจเนื้อหาเพราะข้อมูลมันอยู่ในหัวอยู่แล้ว ไม่ใช่มาจากเนื้อหาบนหน้าจอ
.
.

========================
4. แต่คนปลายทางเขาไม่ได้มีภาพในหัวเหมือนเรา

คนอื่นเขาอ่านเพื่อนำเนื้อหาไปใช้งานต่อ เขาจึงต้องอ่านแบบ Critical Reading (Level 3) แต่ทันทีที่เขาเริ่มคิดตาม พวกคำเท่ ๆ รูปประโยคสวย ๆ มันจะถูกมองข้ามไปหมด

สิ่งที่เขาสนใจคือเนื้อหาอ่านรู้เรื่องไหม สื่อสารเข้าใจได้ง่ายไหม แต่สิ่งที่เค้าเจอกลายเป็นกลวงโบ๋ วนในอ่าง ตรรกะอิหยังวะ

หรือหนักสุดคือ AI มโนข้อมูลขึ้นมาเติมให้เราอย่างมั่นใจ....
.
.

========================
5. แล้วจะมีวิธีช่วยให้เราตรวจงาน AI แบบอ่านไปถึง Level 3 ยังไงได้บ้าง?
 

วิธีแก้ทางนึงที่จะดึงเราขึ้นมาอ่านแบบ Level 3 ได้จริง คือ "อย่าเพิ่งตรวจงานที่ AI เขียนมาให้ทันที" ครับ

พอ AI เขียนเสร็จ ให้เราทิ้งมันไว้ก่อนซักชั่วโมงขึ้นไป อาจจะไปเดินเล่น กินกาแฟ ทำอย่างอื่นให้เนื้อหานั้น ๆ มันลืมออกจากหัวไปก่อน
.

ซึ่งการเว้นระยะแบบนี้ มันจะเป็นการล้าง Short-term Memory ของเราทิ้งไปครับ เมื่อสมองรีเซ็ตกลับมาหัวโล่ง ๆ แล้ว ค่อยมาเปิดอ่านใหม่

คราวนี้เราจะอ่านมันด้วย "สายตาของคนนอก" ที่มากขึ้น สมองจะหยุดเติมคำในช่องว่าง และถูกบีบให้อ่านแบบคิดตามจริงๆ ว่า

“ตกลงหน้านี้มันกำลังพูดอะไรอยู่กันแน่?”

ซึ่งนี่แหละ คือโมเม้นต์ที่เราจะได้จับผิดสิ่งที่ AI เขียนมาให้ และสามารถฟาดมันได้เต็มที่ครับ
.
.
อีกวิธีก็คือการ user test หรือให้คนข้าง ๆ เราช่วยลองอ่านซักทีดูว่าอ่านรู้เรื่องไหม เข้าใจง่ายไหม ก็จะช่วยให้เราลดความเสี่ยงของการรีบส่งงานเขียนที่ยังเละเทะ อ่านไม่รู้เรื่อง ไปให้อีกฝั่งได้ครับ
.

========================
6. สรุป - AI ช่วยทุ่นแรงได้ แต่คนรับผิดชอบงานก็ยังต้องเป็นเราเอง

AI ทุ่นแรงในการร่างโครง ตรวจคำผิด สรุปเนื้อหา ได้ดีมาก แต่หน้าที่รับผิดชอบเนื้อหาที่เราเขียนออกมา ยังเป็นของเรา 100% อยู่ดีครับ

มันเลยเป็นสิ่งสำคัญมากที่เราจะต้องเข้าใจวิธีการตรวจงาน AI และวิเคราะห์งานที่ AI ทำออกมาว่ามันดี/ไม่ดีอย่างไรบ้าง เพื่อจะได้ฟาดได้ถูกจุด และปรับให้งานดีขึ้นได้ต่อไปครับ
.
.

ก่อนจะกดส่งงานครั้งต่อไป ลองปล่อยให้สมองลืมมันซักพักก่อน

แล้วค่อยกลับมาดูว่า ที่เราคิดว่าที่ AI เขียนมามันดีแล้ว… มันดีจริง หรือเราแค่โดนความคุ้นเคยหลอกตากันแน่นะครับ
.
.

Refs:
- Levels of Processing Theory: https://www.simplypsychology.org/levelsofprocessing.html

- Cognitive Miser:
https://kolacki.eu/.../the-cognitive-miser-why-our-mind.../